SŲGA

Argir

Andras Mortansson 1794-1875

Andras var yngri sonur Mortans, fųddur ķ 1794. Vit vita einki at siga um hann, fyrr enn hann er komin til mans. Ķ sķnum dreingja- og ungdómsįrum veršur kol flutt śr Hvalba til Bergens og Keypmannahavnar og soleišis koma fleiri skip hagar.

Nólsoyar Pįll keypti rovini av einum skipi, sum strandaši ķ Hvalba, flotaši taš sušur til Vįgs og kallaši taš Royndina Frķšu, tį iš taš aftur fór at sigla yvir hųv.

 

Danmark lį ķ krķggi viš Ongland og tķskil kom lķtiš av neyšsynjarvųru til Fųroya. Tį var taš, at loyniskeypmenn komu til Fųroya at selja ymiskt, og hetta hevur óivaš sett ein neista ķ Andras.

 

Argir seldar į uppboši ķ Saksun

Argir vóršu mettar til 800 rķkisdįlar. Viš fylgdu seks neyt og torvskuršarręttur.

9. mai 1828.var uppboš yvir Argja hospital hildiš ķ Saksun.

Tį iš uppbošssųlan var, var vešriš av tķ allarbesta. Nógv fólk vóru mųtt upp, einir 500 mans, ikki til at keypa Argir, men til at keypa stokkar śr pommerskum viši. Hetta var višur frį einari skotskari skonnart, sum var gingin burtur og var strandaš į lónni.

Amtmašurin og fleiri onnur vóru har noršuri, men taš var sorinskrivarin, sum stóš fyri uppbošnum. Taš vóru ašrir enn Andras, iš bjóšašu uppį Argir, og hann gjųrdist skakkur, tį iš bošini fóru vęl upp um taš, sum mett var. Hetta var óvanligt ķ teirri tķšini. Tį iš so bošiš var komiš upp um 1000 rķkisdįlar, vóru teir tveir um bošiš. Til seinast įtti Andras bošiš; hann mįtti av viš 1005 rķkisdįlar. Aftrat hesum keypti hann ein stokk fyri 3 dįlar og tvey skinn.

Elspa og bųrnini vóru glaš, tį keypiš eydnašist.

Men soleišis, sum taš kemur til sjóndar ķ frįgreišingini um hospitališ, er greitt, at bśstašur var her į Argjum um trśbótarmundiš, t e.: o. u. 1540. Ķ endanum av 16. ųld kundi argjabųur fųša: 5 kżr, 2 kvķgur og 1 hest. Eftir hesum at dųma er ikki ringt at gita, at taš hevur tikiš langa tķš at bróta upp śr nżggjum.

 

 

Ein góšan seinnapart ķ februar 1829 lųgdu tvey įttamannafųr frį landi į Kjalnesi. Andras, konan,vermóširin og bųrnini vóru viš. Bųrnini vóru so spent uppį at skula flyta, men taš var ikki sųrt av sorgblķdni, tęr bįšar, konan og vermóširin kendu; tęr vóru fųddar į Kjalnesi.

Bųurin varš mettur til 4 merkur, vķdd 468 alin undir ķ nešra, 456 alin ķ erva, oman og nišan fyri sunnan 216 alin og fyri noršan 141 alin, ella 82000 feralin.

Argir voršin bygd

Hóast fólk hųvdu bśš her į Argjum ķ ųldir, so įtti hesin stašurin ikki taš sama, sum tann vanliga fųroyska bygdin įtti. Andras Mortansson, iš keypti Argir fyri hundraš og sjeytiįtta įrum sķšani, var hin fyrsti fręlsi bśreisingurin her į stašnum, sum sųgan veit um at siga. Į Hólalagnum ķ Hvalba varš Andrass fųddur. Foreldur hansara vóru Morten Andersen, f. o. u. 1765 og Anna Jacobsdatter, f. o. u. 1762, ęttaš sunnan śr Vįgi. Ķ hjśnalagnum vóru bara teir bįšir synirnir: Andras og Niclas, iš var hin yngri. Niclas gekk burtur 27. mai 1835 viš Eggistoftabįtinum.

Bygdarnavniš

Ķ jaršarbókini frį 1584, iš skrivaš er į donskum, veršur bygdarnavniš stavaš Arge. Elsta navniš, iš tingbųkurnar hava, er frį 1616, har veršur navniš stavaš: Argie.

Schrųter, prestur, og N.Andersen, sorinskrivari, hava ikki dugaš fųroyskt mįl, og tķ hevši bygdin danskt navn. Seinni fekk bygdin navniš Argir.

Argjamenn dugnaligir smišir!

Allastašni var boš eftir argjamonnum. Skuldu fólk brśka jarnsmiš, hśsasmiš, bįtasmiš ella ein grótmann ja so var boš eftir teimum. Eisini kirkjubųmenn heittu į argjamenn. Fólk gleddu seg til vitjan av Andrasi, og hann plagdi eftir loknan arbeišsdag at hava kvųldsetu, har hann segši frį og las sųgu; hann dugdi eisini sera vęl at kvųša. Hann var eisini sera skemtingarsamur, kundi vera speiskur og spardi ikki seg sjįlvan.

Argjaboši

Tey fyrstu, vit vita um, iš hava sett bśgv śti į Argjaboša, vóru hjśnini Rachel Joensdatter śr Hósvķk og Isak Eriksen, ęttašur uttan av Bų sunnan fyri Kirkjubų.

Hospitališ

Endamįliš viš hospitalinum var eisini eftir ųllum at dųma at hżsa fįtękum og neyšardżrum. Hetta vita vit, tķ at ferš eftir ferš verša bśfólkini į hospitalinum nevnd

”de fattige vdj hospitalet”. Mašurin, sum hevši ta dagligu leišsluna um hendi, var eisini ”spķsimeistari”. Hann skuldi vera um tey dagliga. Umsjón av olmussutrišinginum hevši ”spķsimeistarin”, sum haraftrat fekk annan trišing av peningi av kongsins styrki.

Svarti deyši

Vit vita ikki viš vissu, um svarti deyši, sum herjaši uttanlands ķ mišju 14. ųld, eisini herjaši her ķ oyggjunum. Men vit vita viš vissu, at um hetta mundiš herjaši spitalskan her ķ Fųroyum. Vit vita um sjśkrarųkt av teimum spitųlsku ķ mišųldini. Serliga er įhugavert at hoyra, at taš var hin katólska kirkjan sum tók sęr av teimum spitųlsku.

Argir eru helst ķmillum elstu bygdir okkara. Sverri Dahl, fornfrųšingur, heldur ivaleyst, at her hevur veriš garšur ķ vķkingaųldini ( 800 – 1035). Hann byggir sķna hugsan į taš śrslit, sum Chr. Matras er komin til višv. sjįlvum navninum. Hann heldur navniš vera komiš śr gęliskum, og at taš varš nżtt um įr 900 av norrųnum monnum og ķ teimum londunum, teir bygdu fyri vestan. Christian Matras heldur taš ķ Fųroyum hava somu merking sum norska oršiš ”sęter”.

Hvat iš hevur fyrifarist į Argjum śr vķkingaųld til 16. ųld, vita vit einki um. Ķ 1547 fįa vit at vita, at har er eitt hospital fyri spitųlsk. Taš eru leivdirnar av hospitalinum og jųrš tess, iš Andras Mortansson keypti.

Minnisvaršin

Sjįlvan stórthundraš įra dagin eftir taš, at Andrass keypti sęr lunnindi her į Argjum, reistu ęttmenn hansara honum minnisvarša ķ bygdini. Dagurin, iš fell į ein sunnudag, varš hįtķšarhildin burturav. Ųll bygdin var flaggskrżdd, og viš garšališiš stóš skelti viš heilsanini: ”Vęlkomin til Argir” Ein mongd av fólki kom til gongu śt į Argir hendan góšvešursdag. Dagblašiš hevši frįsųgn um avdśkingina ķ blašnum 14/5-1948.

 

Argir oktobur 2006

Fyrsta mįliš į dagsskrįnni, višvķkjandi Argjum, ķ teirri nżggju kommununi, snśši seg um vegagerš millum Argir og Tórshavn. Mįliš, sum įriš fyri hevši veriš til višgeršar ķ teirri gomlu sameindu kommununi, veršur nś aftur havt į lofti į fyrsta fundi ķ Tórshavnar uttanbķggjar kommunu hin 12 . januar 1930. Seinni ķ įrinum hevur kommunan fingiš sįttmįla ķ lag viš jaršareigararnar į Argjum um, at teir vilja lata jųrš til endamįliš uttan samsżning.

Av samtyktum mįlum 1937 vóru m.a. hesi bęši : Mortan J. Mortensen į Argjum fęr eftir umsókn loyvi at gera revagarš į Argjum. Ģ hinum fųrinum veršur męlt lųgtinginum til at veita Jógvani Paula Dam į Argjum studning til lending.

Į fundi ķ 1938 veršur m.a. vištikiš at sųkja amtiš um loyvi at taka 2000 kr ķ studningslįni til lending į Argjum.

Į fundi viš Tórshavnar Bżrįš sama įriš, veršur avgjųrt at gera brśnna um Sandį av nżggjum.

Kostnašurin hjį Tórshavnar uttanbķggjar kommunu fyri hetta arbeišiš varš settur til 150 kr.

Ikki kann sigast, at teir hųvdu nógv um at vera; okkurt įriš varš ein fundur og onkuntķš ongin. Dagsskrįirnar vóru ofta lķkar įr eftir įr. Val av nevndum var fast į skrįnni.

Av mįlum, iš vóršu til višgeršar, kann nevnast, at ķ 1927 varš skśli į Argjum umrųddur į sóknarstżrisfundi. Sama įriš veršur samtykt at ognartaka eitt stykki oman fyri lendingina į Argjum. Ķ 1929 er sattmįli viš V.B.V. um argjavegin į skrįnni, taš var vištikiš at undirskriva sįttmįlan.

17 juni 1927 veršur spurningurin um sundurbżting av sóknunum lagdur fram. 1. novembur sama įr verša listar sendir runt, og ķ 1929 veršur kommunan skild sundur, og seinasti fundur ķ sameindu kommununi veršur hildin 29. desembur sama įr.

Uppgįvurnar hjį kommununi vóru: skślin, sjśkrakassin og vegagerš.

Trśarlķviš

Eitt lķtiš rśm var ķ spitalskusjśkrahśsinum, sum bar kirkjunavn. Her hava gušstęnastur veriš hildnar fyri sjśklingum og bśfólki.

J. A. Arge nevnir ķ einari grein, at hann minnist ein góšan siš, iš fašir hansara hevši. Hetta var at samla allar ķbśgvarnar į Argjum til gušstęnastu ķ heimi sķnum nżggjįrsmorgun kl. 07.00 ; tį hųvdu tey bųn og lestur. Hetta er hitt fyrsta, vit hoyra um, at bygdarfólkiš savnast ķ einstųkum heimi at vera saman um Gušs orš.

Ķ 1935 kom hitt fyrsta samkomuhśsiš av sķnum slagi ķ bygdini. Hetta var Hebron, sum fólk hišani śr brųšrasamkomuni lótu byggja. Henda samkoma hevur lķka til henda dag havt kristiligar fundir, bķbliutķmar og sunnudagsskśla, fyrst ķ gamla Hebron, so bygdu tey eitt nżtt ķ hśs 1993, har bśleikast tey nś.

Tį skślin var bygdur ķ 1952, opnašist eisini fyri kristiligum fundum ķ skślastovuni. Eftir fįum įrum hųvdu hesi, iš hųvdu fundir ķ skślanum, savnaš 87000 kr., og tį varš ein fimmmannanevnd sett, og byggingin av kirkju-og missiónshśsinum į Argjum varš veruleiki.

 

http://old.kort.fo/fsg/Bolkur2/50.PDF